Lawful Presence ve Lawful Status Arasındaki Fark Nedir?

Amerikan göçmenlik hukukunda kullanılan terimler çoğu zaman birbirine çok benzer. “Lawful status” (yasal statü) ile “lawful presence” (yasal bulunma) bunların başında gelir. Günlük konuşmada ikisi aynı şeymiş gibi kullanılsa da aslında çok farklı hukuki kavramlardır. Aradaki farkı bilmemek, bir kişinin ABD’de kalıp kalamayacağını, Green Card başvurusu yapıp yapamayacağını, hatta yıllarca ülkeye giriş yasağı alıp almayacağını doğrudan etkileyebilir.

Bu yazıda birbiriyle ilişkili dört kavramı sade bir dille ve gerçek örneklerle açıklıyoruz:

• Lawful status (yasal statü),

• Period of authorized stay (izinli kalış süresi),

• Unlawful presence (yasa dışı bulunma) ve

• Lawful presence (haklara erişim açısından yasal bulunma).

Bu Fark Neden Önemli?

Çünkü bir kişi statüsünü kaybetmiş olabilir ama yine de yasa dışı bulunma süresi biriktirmiyor olabilir. Bazen de tam tersi geçerlidir. Bu, göçmenlik davalarının sonucunu belirleyen en kritik alanlardan biridir. Terimleri birbirinin yerine kullanan yanlış bir bilgi, kişiyi hatalı bir seyahat kararına ya da gecikmiş bir başvuruya sürükleyebilir.

Şimdi kavramları tek tek ele alalım.

Lawful Status (Yasal Statü)

Yasal statü, kişinin ABD’de belirli bir göçmenlik kategorisinde ve o kategorinin kurallarına uyarak bulunması demektir.

Göçmen olmayan (nonimmigrant) biri için yasal statü genellikle iki şartın birlikte sağlanmasıyla oluşur.

• Birincisi, geçerli ve süresi dolmamış bir 1-94 kaydının olması. Bu, ülkeye girişte verilen giriş çıkış kaydıdır ve üzerindeki tarih ne kadar süre kalmaya yetkiniz olduğunu gösterir.

• İkincisi, bulunduğunuz kategorinin kurallarına uymanız. Örneğin H-1B çalışanı yalnızca kendisini sponsor eden işveren için çalışabilir, B1/B2 turist vizesi sahibi çalışamaz, F-1 öğrencisi ise öğrencilik şartlarını sürdürmek zorundadır.

Yani yalnızca geçerli bir 1-94’e sahip olmak yeterli değildir. Kategorinin kurallarını çiğnerseniz, örneğin izinsiz çalışırsanız, statü dışı (out of status) duruma düşebilirsiniz.

Burada önemli bir ayrım var. Vize (visa) ile statü (status) aynı şey değildir.

• Vize, pasaportunuza yapıştırılan ve yalnızca ABD kapısına gelip giriş talep etmenizi sağlayan bir giriş belgesidir.

• Statü ise ülkeye girdikten sonra içeride bulunma durumunuzdur.

Vizenizin süresi dolmuş olabilir ama 1-94’ünüz geçerliyse yasal statüde olabilirsiniz. Ya da vizeniz geçerli olabilir ama içeride statünüzü kaybetmiş olabilirsiniz.

ABD vatandaşları ve Green Card sahipleri de yasal statü sahibidir.

Period of Authorized Stay (İzinli Kalış Süresi)

Kavramların en çok karıştığı nokta burasıdır. Bir kişi yasal statüsünü kaybetmiş olabilir ama yine de devletin izin verdiği bir kalış süresi içinde olabilir. Bu dönemde kişi teknik olarak statü dışı sayılsa da yasa dışı bulunma süresi biriktirmez.

İzinli kalış süresine örnekler:

• Zamanında yapılmış bir uzatma ya da statü değişikliği başvurusunun beklemede olması. 1-94 süresi dolmadan önce usulüne uygun bir uzatma (extension of stay) veya statü değişikliği (change of status) başvurusu yaptıysanız, başvuru incelenirken geçen süre genellikle izinli kalış sayılır.

• Green Card başvurusunun (adjustment of status) beklemede olması. Başvuru incelenirken kişi ülkede kalabilir.

• Belirli insani ve takdiri durumlar. Örneğin Deferred Action (DACA gibi) veya sığınma başvurusunun beklemesi.

İzinli kalış süresinde olmak, yasal statüye sahip olmakla aynı şey değildir. İzinli kalış süresi yalnızca yasa dışı bulunma süresi biriktirmediğiniz anlamına gelir. Çalışma izni gibi statüye bağlı haklara sahip olduğunuz anlamına gelmez ve yine de sınır dışı işlemlerine ya da gelecekteki başvuruların kaybına yol açabilir.

Unlawful Presence (Yasa Dışı Bulunma)

Bir kişi ne yasal statüde ne de izinli kalış süresinde olduğunda, ABD’de yasa dışı bulunma (unlawful presence) süresi biriktirmeye başlar. Yani yasa dışı bulunma durumundaki biri her zaman aynı zamanda statü dışıdır. 

Yasa dışı bulunma genellikle şu durumlarda başlar:

• 1-94’te yazan tarih geçtikten sonra ülkede kalmak (overstay).

• Ülkeye kontrolden geçmeden, yani yasa dışı yollarla girmek.

• Bir başvurunun reddedilmesinin ardından ülkede kalmaya devam etmek.

Neden Bu Kadar Tehlikeli?

Yasa dışı bulunmanın en ağır sonucu, INA 212(a) (9) (B) maddesindeki yeniden giriş yasaklarıdır (reentry bars):

• 180 günden fazla ama 1 yıldan az yasa dışı bulunma süresi biriktirip ülkeden kendi isteğiyle çıkan bir kişi 3 yıl boyunca ABD’ye giremez.

• 1 yıl veya daha fazla yasa dışı bulunma süresi biriktirip ülkeden çıkan bir kişi 10 yıl boyunca giremez.

Yasak ancak kişi ülkeden çıkınca devreye girer. Yani biri farkında olmadan yasa dışı bulunma süresi biriktirip sonra sadece bir düğün ya da cenaze için kısa süreliğine ülke dışına çıktığında, dönüşte yıllarca süren bir yasakla karşılaşabilir. Bu yüzden yasa dışı bulunma süresi biriktirmiş olabileceğinden şüphelenen birinin, ülke dışına çıkmadan önce mutlaka danışması gerekir.

Bazı durumlar bu süreye dâhil edilmez. Örneğin 18 yaşından küçükken geçen süre ya da usulüne uygun bir sığınma başvurusu beklenirken geçen süre sayılmaz.

Ayrıca daha da ağır olan bir kalıcı yasak (INA 212(a) (9) (C)) vardır. Bu genellikle kişi belli bir yasa dışı bulunmanın ardından ülkeden çıkıp tekrar yasa dışı yollarla girdiğinde devreye girer ve muafiyet (waiver) almak çok daha zordur.

Lawful Presence (Yasal Bulunma)

Terimlerin en yanıltıcı kısmı burasıdır. Unlawful presence teriminin karşıtının doğrudan lawful presence olduğunu düşünmek doğaldır ama “lawfully present” ayrı bir hukuki terimdir ve genellikle sınır dışı bağlamında değil, kamu haklarına ve belgelere erişim bağlamında kullanılır.

Bir kişinin “lawfully present” (yasal olarak bulunuyor) sayılması şu konularda önem taşır:

• Sosyal Güvenlik (Social Security) ödemeleri: Belirli koşulları sağlayan ve yasal olarak bulunan yabancılar, uygunluk şartlarını karşıladıklarında Social Security haklarından yararlanabilir. “Lawfully present in the United States” ifadesi bu ödemeler için ayrı bir düzenlemeyle tanımlanmıştır.

• REAL ID uyumlu ehliyet veya kimlik: Yasal olarak bulunan yabancılar çoğu eyalette REAL ID uyumlu ehliyet ya da kimlik alabilir. Geçici statüdekilere ise genellikle yalnızca izinli kalış süresi boyunca geçerli bir belge verilir.

• Sağlık sigortası pazarı (ACA / HealthCare.gov): “Lawfully present” kategorisi, kimlerin sağlık sigortası pazarına (Marketplace) uygun olduğunu belirlemede kullanılır. Bu kategori zaman zaman mahkeme kararları ve politika değişiklikleriyle güncellenir.

Lawful status ile lawful presence her zaman örtüşmez. Haklar açısından “lawfully present” sayılan biri, örneğin bazı bekleyen başvuru sahipleri, göçmenlik kategorisi anlamında tam bir lawful status sahibi olmayabilir. Kavramların hangi bağlamda kullanıldığına dikkat etmek gerekir.